नुवाकोट—भैरवी देवी हिन्दू धर्ममा महाकालीको रूप मानिन्छ । स्थानीय जनमानसको जीवनमा सुरक्षा, शक्ति, कल्याण र मार्गदर्शन दिने देवीको रूपमा उहाँको पूजा हुँदै आएको छ। भैरवी देवीलाई राजा–महाराजदेखि सर्वसाधारणसम्मले श्रद्धा र सम्मानका साथ पूज्ने परम्परा छ।
राजा–महाराज र सर्वसाधारणको पूजाः
इतिहासमा, राजापरिवारले देवीको विशेष यज्ञ, हवन र मन्दिरमा मूल्यवान वस्त्र तथा स्वर्णाभूषण चढाएर राज्यको सुरक्षा र समृद्धिका लागि आशीर्वाद माग्ने चलन छ । राज्य एकिकरण गर्ने क्रममा गोरखाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोटमाथि विजयी गर्न नसकेपछि सपनामा यी नै भैरवीकोले दर्शन दिई पूजाआधाना गरेमा विजयी हुने आशिर्वाद देवी दिइन् र राजाले गोप्यरुपमा पूजा गर्न लगाएर नुवाकोट जिजयी गरेको जनविश्वास अद्यपी छ । सर्वसाधारणले भने दीप, पुष्प, फल, हलुवा, धूप–बत्ती, व्रत र भजन–कीर्तन गरेर देवीको आशीर्वाद प्राप्त गर्छन् ।
भैरवी को हुन्
भैरवी हिन्दू धर्ममा देवी दुर्गाको एक कठोर र भयानक रूप मानिन्छ । उनी शक्ति (शक्ति माता) को रूप मानिन्छिन् र प्रायः महाकाली, चण्डी वा तारा देवीसंग सम्बन्धित छन् । भैरवीलाई प्रायः मृत्यु, विनाश र समयको अधिपत्यसंग जोडेर हेरिन्छ । उनी दुष्ट शक्तिहरूलाई नष्ट गर्ने र भक्तको रक्षा गर्ने क्षमता राख्छिन् ।
नुवाकोट भैरवीको विशेषता
नुवाकोट विदुरनगरपालिका २ पुरानो सदरमुकाम नुवाकोट डांडाको पुरानो दरबार क्षेत्रमा नुवाकोट भैरवीको मन्दिर रहेको छ । यो मन्दिर ऐतिहासिक र धार्मिक दृष्टिले महत्वपूर्ण छ ।
पूजा र महिमाः
भैरवीको पूजा मुख्य रूपमा डर, विपत्ति, रोग र दुष्ट शक्तिहरूबाट रक्षा पाउनका लागि गरिन्छ । नुवाकोट भैरवीलाई “सुरक्षा र शक्ति”को रूपमा मानिन्छ । भक्तजनहरु विशेष गरी मंगलवार र शनिबार यहां पूजा गर्न आउंछन् । भैरवीको दर्शन र पूजा गर्दा घर, परिवार र व्यवसायमा समृद्धि, सुरक्षा र सफलताको मिल्ने विश्वास रहिआएको छ ।
भैरवीको रूप र प्रतीक
प्रायः उनी कालो वा रातो रंगको रक्षक देवीको रूपमा देखाइन्छ । उनी हातमा त्रिशूल, खप्पर वा अन्य अस्त्र लिएर दुष्ट शक्तिहरूको विनाश गर्ने रूपमा चित्रित् छिन् । भैरवीको मूर्ति वा चित्रमा प्रायः उग्र र कठोर अभिव्यक्ति दिन्छ, जसले डर र शक्ति दुबै देखाउंछ । महिमा
भैरवीको भक्तिले भूत, पिशाच, रोग र अन्य नकारात्मक शक्तिहरुबाट रक्षा गर्छ । उनलाई पूजा गर्दा मानसिक शक्ति, साहस र आत्मविश्वास बढ्ने मान्यता छ । शत्रु, बाधा र कठिनाइहरूलाई पार गर्न भैरवीको आशीर्वाद अत्यन्त प्रभावकारी मानिन्छ ।
भैरवी देवीको पूजा प्रक्रिया
शुद्धिकरणः पूजा स्थल सफा गर्ने र हात–मुख धुने ।
दीप, धूप र पुष्प अर्पणः रातो र सेतो फूल, फल, हलुवा, दूध, चामल अर्पण।
आव्हान मन्त्रः
ॐ ऐं भैरवायै नमः
देवीलाई आमन्त्रण गर्ने मन्त्र ।
स्तुति पाठः
ॐ जयन्ती भैरवी महाकालि सर्वशक्तिमत् माता नमः,संकट निवारण मन्त्रः ॐ ह्रीं क्लीं भैरवी स्वाहा
व्यक्तिगत सुरक्षा र बाधा निवारणका लागि
आरती र भजन–कीर्तनः भक्तजनले “जय भैरवी माता” भन्दै स्तुति गर्न सकिन्छ ।
दान–पुण्य र सामाजिक सेवाः गरीब, बालबालिका र वृद्धको सेवा, स्वच्छता अभियान, शिक्षा र स्वास्थ्य शिविर आदि गर्न पनि सकिने छ ।
पूजा गर्ने शुभ दिन र तिथि
अष्टमी (विशेषगरी कृष्ण पक्ष)
भैरवी जयन्ती
शिवरात्रि
सप्तमी–अष्टमी मेला दिन
विशेष लाभको लागि मंगलबार, शनिवार र अष्टमी तिथिमा पूजा गर्नु शुभ।
देवीलाई चढाउने वस्तुहरू
फलः नरिवल, केला, स्याउ, मौसमी फल
फूलः रातो गुलाब, रातो फूल
दूध, हलुवा, चामल
दीप, धूप
रातो वा सेतो वस्त्र
परम्पराअनुसार, देवीको स्मरण भजन–कीर्तन, कथा वाचन, उपवास, व्रत र सामाजिक सेवा मार्फत गर्ने चलन रहेको छ ।
भैरवी देवीको पूजा र सम्झना केवल धार्मिक अनुष्ठान मात्र होइन, समाजमा नैतिकता, सहयोग, सुरक्षा र आस्था फैलाउने माध्यम पनि हो । नुवाकोट भैरवीको बैशाखपूर्णिमामा ठूलो मेला लाग्छ ।
भैरवी देवी तल देवीघाटस्थित जालपादेवीलाई भेटेर फर्किएपछि यहाँ सिन्दुरे जात्रा गर्ने परम्परा छ । नुवाकोटका स्थानीयवासी भैरवी देवीको आशीर्वादले संकटमा सुरक्षा, जीवनमा शान्ति र भविष्यमा समृद्धि प्राप्त हुने विश्वास गर्छन् ।
प्रतिक्रिया